Borges Üzerine

 

Borges Üzerine

"Gözlerini kaybedince ağlayıp sızlayan yalnız filozof olmayandır." der Platon,
 "Sözcükler ortak bir anı gerektiren simgelerdir" der Borges..

"Vice Versa" Latince bu deyim bir cümlenin tersine okunduğunda da aynı anlama sahip olmasıdır. Örneğin İyi ve güzel zordur. Bunun tersine zor olan iyi ve güzeldir.

Bu kitabı da başı ve sonu olmayan kum kitabı olarak sondan başa doğru okursak inanılmaz bir keşfe imza atarak anlamını hiç yitirmeden anlaşıldığını görürüz. Bu kitap anlaşılır ki vice versa eş anlamlıdır.

Bu kitap diğer kadim dillerde olduğu gibi tersten okunmalıdır ve Borges eliptik yazarların üstadıdır.

Bunun başka bir kanıtı da her kitapta var olan öndeyiş yerine son deyişe sahip olmasıdır.

"Bütün Giritliler yalancıdır" diyen Giritli paradoksuna benzer biçimde sizi sözcüklerden kurduğu labirentte kaybedecek bir kılavuzunuz vardır. Kılavuzunuz görünen köyün kılavuzudur ama görünenin ardındaki gerçek olan batın bir hakikati size anıştırmaktadır.

Kılavuzunuz Borges ise gerçeğin çölünde size mutluluk değil de hakikati vaad eder. Ve hakikat acıtır. Çünkü hayat kırılgandır. Sizi sözcüklerle kurduğu metaforlarla, durmaksızın gönderdiği metinler-arası gerçeklik dünyasındaki eliptik yazım tarzıyla hakikati üzerini cehaletimizi hatırlatarak örter.

Demelidir ki o bir şeyi açıkladıkça örtmekte örttükçe izlerini de gizlemektedir. Boylece geçeklik duygumuzun tek dayanağı olan süreklilik duygumuz kaybolur ve yegane referans noktamız yitince rüya ile gerçek ya da kurmaca ile gerçek arasındaki ayrım kaybolur. Kurduğu bin odalı bir şatoda gerçeğin imgesini saklar ve burada durmaksızın yer değiştirir. Bu odalarda gezinirken geldiğimiz ve gittiğimiz yeri unuturuz, öncesini ve sonrasını birbirine karıştırırız. Artık görünen ve gerçek zahir ve bâtın birbirine karışmış aklımız kendine olan inancını yitirince zekanın dehlizlerinde kaybolup bâtıl olan yan etkisine hakikat diye sarılmaktadır. Böylece Descartes in mezar taşında yazan "yeterince gizlememiş bir hayat yaşanmamıştır" diyen Ovidius'un dizeleriyle avunur, antik bir mezar taşında yazan "İnsan zamanda yaşar, Tanrılar ise zamanı yaşar " sözlerindeki Tanrıların yerine kendimizi koyarız. Zamanda şimdi, geçmiş ve gelecek bizim için an dır ve eşit uzaklıktadır. Önce ve sonra da olmadığından hafızamızı boşuna yoklamak yerine hakikati seyre dalmalıdır. Okumak bize bildiklerimizi unutturur.. Borges bize mezar taşımıza yazacak iki sözcük bırakır.. Vice versa...